Irakta genel seçimlerin üzerinden yaklak 5 ay geçmesine ramen, yeni hükümetin kurulum sürecini erteleyen Cumhurbakanl seçimindeki belirsizlik devam ediyor.
Ekim 2021de gerçekletirilen genel seçimlerin ardndan ilk oturumunu 9 Ocakta yapan Irak Meclisinde hala cumhurbakan seçimi yaplamad.
Yeni cumhurbakannn babakan adayna hükümeti kurma görevini verecek olmas nedeniyle cumhurbakanl seçiminde yaanan tkanklk da hükümet kurulum sürecinin ertelenmesine yol açyor.
Cumhurbakan seçilene kadar Berhem Salihin görevine devam edecei ülkede siyasi partilerin adaylar üzerindeki uzla ve rekabeti kadar Irak Yüksek Federal Mahkemesinin adaylara ilikin kararlar da cumhurbakan seçimindeki muhtemel senaryolarda belirleyici olacak.
CUMHURBAKANLII SEçM NEDEN TIKANDI?
Irakta 2003teki ABD igali sonras kurulan siyasi denklem gerei cumhurbakan Kürtlerden, babakan iilerden ve meclis bakan da Sünnilerden seçiliyor.
Cumhurbakanl makam ile ilgili olarak ülkede Kürtlerin temsil edildii iki büyük partiden Kürdistan Demokrat Partisi (KDP) ve Kürdistan Yurtseverler Birlii (KYB) ortak bir isim üzerinde anlaamaynca ayr ayr adaylar çkard.
KDPnin aday Hoyar Zebarinin adayl Irak Federal Yüksek Mahkemesi tarafndan engellenince Sadr Hareketi, Sünniler ve KDP 7 ubatta Cumhurbakann seçmek üzere toplanan Meclis oturumunu boykot etti ve 329 sandalyeli Parlamentoda oturuma sadece 58 milletvekili katld. Adaylardan birinin Cumhurbakan seçilebilmesi için Parlamentonun üçte ikisinin oyunu almas gerekiyor.
Öte yandan Mecliste 9 Ocaktaki açl oturumunun ardndan en geç 1 ay içinde yeni cumhurbakannn seçilmesi gerekiyor. Bunun ardndan ise seçilen Cumhurbakan, seçimde en fazla sandalyeyi elde eden partinin liderini hükümeti kurmakla görevlendiriyor.
Kürtlerin kendi aralarnda Cumhurbakan konusunda uzla salayamamas nedeniyle koalisyon görümelerini KDP ile yürüten Sadr ve Sünniler de KYBnin adayna destek vermiyor ve süreç bu yüzden uzuyor.
Sadr ise dier ii gruplarn yerine Mesut Barzani liderliindeki KDP ve Sünni gruplarla hükümet kurmak istiyor. Bu da rana yakn iilerin daha da agresiflemesine ve sert tepkiler vermesine yol açyor.
-Kürtler ve iiler kendi aralarnda bölündü, Sünniler ise tek çat altnda
Irakta genel seçimler 10 Ekim 2021de yapld ve Mukteda es-Sadr liderliindeki Sadr Hareketi Meclisteki 329 sandalyenin 73ünü alarak seçimin galibi oldu.
Önceki seçimlerde iiler, Kürtler ve Sünniler tek aday üzerine uzla salyordu ancak son iki dönemde Kürtler Cumhurbakanl makam üzerinde anlaamazken iiler de kendi aralarnda bölünmü durumda. Sünniler ise bu kez tek çat altnda toplanmay baarabildi.
Sadr, dier ii gruplarla hükümet kurmay kabul ederken Irakn mevcut durumundan sorumlu tuttuu eski babakan ve Kanun Devleti Grubu lideri Nuri el-Maliki ile koalisyon kurmak istemiyor. Dier ii gruplar ise Malikinin de içinde olmasn art kouyor.
Sadr, ülkede 2006-2014 yllar arasnda 2 dönem babakanlk yapan Malikiyi yolsuzluk ve iddet olaylar ile suçluyor. Sadr, DAEin ülkenin önemli bir bölümünü ele geçirmesinden de Malikiyi sorumlu tutuyor.
KDPNN ADAYI, SADR VE SÜNNLERN DESTEYLE CUMHURBAKANI OLMAYA EN YAKIN SM
Ülkede hükümetin kurulmas için de ksa sürede yaplmas gereken Cumhurbakan seçimi süreciyle ilgili bir dizi muhtemel senaryolar bulunuyor.
Muhtemel senaryolardan birisi Yüksek Federal Mahkemenin 1 Marttaki oturumunda KDPnin aday IKBY çileri Bakan Reber Ahmedin adayln onaylamas ve Cumhurbakanl seçimlerinin ikinci defa yaplmasnn anayasaya uygun olduuna karar vermesi.
Bu durumda KDPnin aday Reber Ahmed, Sadr ve Sünni gruplarn da desteiyle Cumhurbakan olmaya en yakn isim. Bunun olmas halinde ise KYB ile KDP arasndaki anlamazln derinlemesi ve Süleymaniye-Erbil hattnda yeni krizlerin çkmas beklenebilir.
KDPnin kat bir ekilde muhalefet ettii Berhem Salihin Badattaki siyasi arenay brakp Süleymaniyeye dönmesi bölgedeki hareketlilii de artracaktr. IKBY Parlamento seçimlerinin 1 Ekimde yaplacan dikkate aldmzda bölgesel düzeyde scak gelimelere ahit olunabilir.
KDP-SADR-SÜNNLER, BERHEM SALHE RAKP BR SME DESTEK VEREBLR
kinci bir senaryo ise Federal Mahkemenin KDP adayn yeniden veto etmesi ve aday seçimlerinin ikinci defa yaplmasnn anayasaya aykr olduuna hükmetmesidir. Böyle bir durumda adaylklar onaylanan 25 kii Cumhurbakanl için yaracak. En güçlü aday ise KYBnin aday Berhem Salihin ismi öne çkacaktr.
Böyle bir gelime karsnda KDP-Sadr-Sünniler adaylar arasndan Salihe rakip olabilecek bir isim üzerine uzla salayp ona destek verebilirler. Böyle bir kararn siyasi dengeleri nasl etkileyeceini ise tahmin etmek zor.
KDP-SADR-SÜNNLER, CUMHURBAKANLII SEçMN BOYKOT EDEBLR
htimallerden birisi de KDPnin, KYBnin verecei baz tavizler karlnda Salihin adayln kabul etmesidir. Bu zayf bir ihtimal olmakla birlikte KYBnin ataca admlara bal olarak mümkün hale gelebilir.
Federal Mahkeme, KDPnin adayn veto ederse Sadr ve Sünni koalisyonu da Meclis oturumunu boykot eder ve Cumhurbakan seçilemez. çünkü Cumhurbakanl seçimleri için Mecliste 3te 2 çounluun oturumunda hazr bulunmas gerekiyor.