Erman ailesinin ortanca kızı olarak 1944te İstanbulda dünyaya gelen sanatçı, çocukluk yıllarını tiyatrocu olan annesinin sahne arkasında geçirdi.
Grudanın kardeşleriyle gölge oyunlarını izleyerek büyüyen yeteneği, mahallede yaptığı taklitlerle erken yaşta fark edildi.
Makinist olan babasının vefatının ardından eğitimini yarıda bırakmak zorunda kalan sanatçı, çalışma hayatına atıldı.
Sanatçı, oyunculuğa ilk adımını 1962de Kongre Eğleniyor adlı vodvilde, hizmetçi rolüyle Tevfik Bilgenin turne tiyatrosunda attı.
- Domates Güzeli olarak tanındı
Ankara Meydan Sahnesinde tanıştığı tiyatro oyuncusu Yılmaz Gruda ile 1965te evlenen sanatçı, kızı Elvanın doğumunun ardından bir süre tiyatroya ara verdi.
Ayşen Gruda, 1977de bir televizyon skecinde canlandırdığı Domates Güzeli Nahide Şerbet karakteriyle geniş kitlelerce tanındı. Bu rolün ardından Domates Güzeli olarak anılmaya başlayan sanatçı, Yeşilçamın az sayıdaki kadın komedyeni arasında yer aldı.
Usta oyuncu, Ertem Eğilmez filmlerinin vazgeçilmez isimlerinden biri oldu.
Kemal Sunal, Münir Özkul, Tarık Akan ve Adile Naşitin de aralarında bulunduğu birçok usta oyuncuyla başrolü paylaşan Gruda, bir röportajında şunları kaydetmişti:
Arzu Film ekolünden geliyorum. Orada hepimizin senaryoya hakkıyla hizmet etmesi beklenirdi. Biz çok özgür oyunculardık ama başı boş değildik. Arzu Filmde çok sıkı bir disiplin vardı. Bunların dışında da ben bir komedyenim. Komedyen her rolü oynar. Yan rol, orta rol, kenar rol yoktur. Bir film seyredersiniz, küçücük bir rol hafızanıza kazınır. Olay budur.
Tiyatro eğitimi almadan, henüz 14 yaşındayken başladığı oyunculuk hayatında onlarca filmde rol alan başarılı sanatçı, 1974te Hababam Sınıfı, 1975te Bizim Aile, Delisin, Bitirimler Sınıfı, Bir Araya Gelemeyiz ve Hanzo, 1976da Öyle Olsun, Aile Şerefi, Güngörmüşler, Süt Kardeşler ve Tosun Paşa, 1977de çöpçüler Kralı, Gülen Gözler, Hababam Sınıfı Tatilde, İbo ile Güllüşah, Şabanoğlu Şaban ve Sarmaşdolaş, 1978de Avanak Apti ile Neşeli Günler, 1979da Doktor, Şark Bülbülü, 1980de Renkli Dünya, 1981de Gırgıriyede Şenlik Var, Davaro, Gırgıriye ve Hababam Sınıfı Güle Güle adlı yapımlarda rol aldı.
Gruda, 1982de çiçek Abbas, Doktor Civanım, Dolap Beygiri, Görgüsüzler, 1983te Şekerpare, 1984te Gırgıriyede Büyük Seçim, 1985te Aşık Oldum, Uyanıklar Dünyası, Namuslu, Fakir Milyoner, Şendul Şaban, 1986da Ağa Bacı, 1987de Aile Pansiyonu, Seyyar Kamil, 1988de Süper Baba, 1993te Rumuz Sev Beni, 1994te Şenlik Var, 2003te Hababam Sınıfı Merhaba, 2006da Dünyayı Kurtaran Adamın Oğlu, İlk Aşk, Hacivat Karagöz Neden Öldürüldü? ve Keloğlan Karaprense Karşı filmlerinde oynadı.
- Tiyatrodan televizyona uzanan kariyer
Sanatçı, sinema çalışmalarının yanı sıra tiyatro oyunları ve müzikallerde de sahne aldı, 1980 ve 1990lı yıllarda üretkenliğini sürdürdü.
Televizyon dizilerinden Kaygısızlar, İbret-i Alem, Peri Masalı, Cennet Mahallesi ve İki Aile adlı yapımların kadrosunda yer alan oyuncu, 2008-2018de Gece Gündüz, Kağıt, Pazarları Hiç Sevmem, Seni Seviyorum Adamım, Kötü Kedi Şerafettin, Dedemin Fişi, Babamın Ceketi ve Cem Yılmazın Pek Yakında filmlerinde izleyiciyle buluştu.
Kırkından Sonra adlı tiyatro oyununda 2017de oynayan başarılı sanatçı, 2018de ise Sevgili Komşum filminde rol aldı.
Ayşen Gruda, 2006da Sadri Alışık Ödüllerinde ve 2010da Uluslararası Altın Portakal Film Festivalinde En İyi Yardımcı Kadın Oyuncu, 2012de İstanbul Film Festivalinde Onur Ödülü, 2015te ise 52. Uluslararası Antalya Film Festivalinde Yaşam Boyu Onur Ödülü aldı.
Gruda, 23 Ocak 2019da 74 yaşındayken hayata veda etti, cenazesi Zincirlikuyu Mezarlığına defnedildi.
- Titizdi, çok disiplinliydi
Sanatçının kızı Elvan Gruda, AA muhabirine yaptığı bir açıklamada, sanatçı çocuğu olmanın zor bir şey olduğunu belirterek Olgunlaştıkça, büyüdükçe çok gurur duyarsınız ama küçükken ona duyulan sevgi ve ilgiyi paylaşmak, anlamak zaman alır. Bir ünlü çocuğu olmak, karakterini, kişiliğini oluşturma çabasındaki bir çocuk için zorlayıcı bir durumdur. ifadesini kullanmıştı.
Elvan Gruda, annesinin rol aldığı Yeşilçam filmlerindeki başarısının en önemli nedeninin samimiyet olduğunu vurgulayarak Türkiyede her kesimden ailenin bir ferdi gibiydi onlar. Annem sinemaya geçtiğinde çok tecrübeli bir tiyatro oyuncusuydu. Özellikle komedinin inceliklerini iyi biliyordu. demişti.
Annesinin çok iyi bir gözlemci olduğunun altını çizen kızı, Titizdi, çok disiplinliydi, çok okurdu, gündemi iyi takip ederdi. Bunu sinemada da devam ettirdi. Sürekli kendini geliştirmeye odaklıydı. değerlendirmesinde bulunmuştu.
Sanatçının cenazesinde sanatçı Erol Evgin, Ayşenciğim hakikaten büyük bir sanatçıydı. Yeri doldurulamaz. Mekanı cennet olsun. Nurlar içinde olsun, yıldızlar yağsın üzerine. Kendisiyle çok anım var. çok dik duruşlu, sözünü hiç esirgemeyen, zeki, esprileriyle oyuna çok güç katan büyük bir sanatçıydı. ifadelerini kullanmıştı.